Mostrando entradas con la etiqueta cultura. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta cultura. Mostrar todas las entradas

8 abr 2013

A memoria dos contacontos

Ninguén pode prometer que algunha historia vaia a darnos máis certezas ou unha verdade obxectiva. Así e todo, con elas recibiremos aquilo do que nace o romance, a traxedia e mais a comedia, algo que en si mesmo pode ofrecernos unha vida entretida e significativa. As historias servirán para que poidamos escoitar os contos de outros, que son tan comúns e orixinais como os nosos. E iso aínda perdura porque nós, animais que contamos contos, atopamos mediante as historias a mellor maneira de superar a nosa soidade e os nosos medos, de desenvolver a compaixón e de crear os fíos invisibles que unen ás xentes…

(vía Cristina Muñoa, de GTB-Sigrás-Blog de Quinto)

4 nov 2012

Tamén eu teño unha historia

Unha fermosa canción atopada no blog Pense diferente, whynot? Non precisa de máis palabras ou explicacións. Talvez só saber un pouco máis do proxecto onde estaba…

18 mar 2012

El origen de las historias

Ocurrió hace miles de años. Alrededor del fuego de una hoguera, mientras nuestros antepasados nómadas se alimentaban con la carne de los animales cazados, comían frutos silvestres o reparaban sus armas y herramientas, empezaron a surgir los primeros relatos de la memoria y de la vida. Lentamente, con el paso del tiempo, aquellos relatos orales se entrelazaron hasta formar un inmenso tapiz lleno de historias.

Por eso, muchos creemos que ellas, las historias, son importantes para el desarrollo humano. Y que nuestro gusto, en apariencia infantil, por la fantasía y la imaginación es algo más serio de lo que algunos aseguraban. Su importancia ha sido explicada por mucha gente, porque las historias, con sus imágenes y sus símbolos, se encuentran en todas las culturas del mundo. Así, un buen relato permite a un niño o a un adulto imaginar y poner a prueba su imaginación sin tener que experimentar físicamente los hechos narrados. A pesar de estas evidencias, cuando en algún lugar surge un nuevo poder autoritario, político o religioso, aún en nuestros días se intenta detener la libre circulación de las historias. Y los gobernantes prohíben ciertos libros, cortan el acceso a Internet o impiden el uso de determinadas redes sociales. El objetivo siempre es el mismo: evitar el conocimiento que se adquiere con la difusión de las historias.

A través del escritor Antonio Muñoz Molina descubro la existencia de un libro todavía no traducido al castellano, On the Origin of Stories, de Brian Boyd. Después de leer su artículo, me pregunto si habrá que esperar mucho para verlo en nuestras librerías. Algunos de los interrogantes que plantea resultan muy atractivos:

“… por qué la ficción está tan literalmente enraizada en los seres humanos que no se conoce ninguna sociedad en la que no exista; por qué el interés en los cuentos o en el juego es tan universal entre los niños que su ausencia es síntoma de un trastorno grave; por qué nos importan tanto historias que sabemos inventadas y seres que no existen y nos emocionamos hasta el llanto con el artificio evidente de una representación teatral; por qué el primer instinto de cualquier narrador es despertar el interés de quien escucha o quien lee y sostener su atención hasta el final del relato: cómo es que, según dice Joan Didion, nos contamos historias los unos a los otros para seguir viviendo…”

On the Origin of Stories, Brian Boyd

3 nov 2010

O Camiño de Santiago

Desde principios deste ano, repican de modo especial, outra vez, as campás da catedral de Santiago de Compostela. Non só anuncian o ano xubilar; o seu son recórdanos a importancia desta ruta na construción de Europa, na formación da cultura europea. Por iso, pouco importa se na tumba áchase ou non o apóstolo, ou se é o enterramento de Prisciliano.

En calquera caso, este post escribiuse desde unha segura mesa de traballo, ao abrigo de tormentas, de calores e de ventos. As únicas dificultades, por dicilo dalgún xeito, foron debidas á conexión a Internet, sempre mellorable como ben sabe Telefónica. Pero escribir sobre o Camiño de Santiago tamén ten os seus problemas. Aínda que, por sorte, nada comparable ao que sentiron os viaxeiros doutras épocas.

En principio, deberiamos ter en conta que non hai un único camiño, senón que son varios. Ademais do camiño francés, o máis importante, hai outros camiños singulares que chaman a nosa atención, e que foron incluídos en diversos materiais. Xa que logo, sinalemos algúns nunha relación:

  • Información sobre los Caminos de Santiago: entre outros, o francés, o aragonés, o vasco, o portugués, o do Norte, a Vía da Prata.
  • El Camino de Santiago: interesante información sobre algunhas das principais rutas, proporcionada polo Instituto de Tecnologías Educativas (ITE), do Ministerio de Educación. Tamén o Centro Virtual Cervantes elaborou un boa guía das etapas do camiño francés, “seguindo a división que ofrece o Codex Calixtinus, o manuscrito que contén o testemuño escrito máis fiel da vida do peregrino medieval”.
  • El Camino de Santiago como aula: unha recompilación de materiais elaborados para os diferentes niveis da comunidade educativa de Castela e León, por onde pasa o Camiño. Contén unidades didácticas, actividades diversas, debuxos, diarios de aula, aplicacións, etc. Neste sentido, Los Caminos a Santiago por Castela e León é outro sitio moi interesante, que nos permite coñecer os detalles das distintas rutas dunha forma interactiva. El Camino de Santiago en Castilla y León é outra aplicación online que trata estes mesmos contidos, e que está destinada ao alumnado de primaria, de secundaria e de bacharelato.
  • Caminos de Santiago: forma parte da web educativa que mantén desde fai anos o concello da Coruña. É moi interesante, e contén moitas noticias, historias e curiosidades sobre a ruta xacobea. No apartado Actividades para el aula atopamos varias webquest para diferentes niveis educativos, lendas sobre o Camiño de Santiago e algúns xogos online.

29 oct 2010

The Butterfly Circus

Se trata de una película pequeña, un cortometraje, pero que cuenta una historia grande, muy grande. De uno de sus protagonistas, Nick Vujicic, ya hablamos en otro post. La película El Circo de la Mariposa ganó en el 2009 el primero premio del concurso The Doorpost Film Project. Participan obras que tratan, de alguna forma, los valores humanos. Como por ejemplo, la amistad, la confianza, el esfuerzo, la motivación… Es decir, la escuela, la vida.

8 nov 2009

Imaginario popular y literatura infantil

Los cuentos populares integran tal vez el género de literatura más antiguo y divulgado. Así, La Bella y la Bestia es un cuento repetido tanto en la Grecia clásica como en la India de la antigüedad; e incluso se descubrieron algunas versiones de Hansel y Gretel en pequeñas aldeas de las Antillas y en relatos africanos. En cierta medida, estos relatos, fruto de una tradición ancestral y de los contactos entre las culturas, forman parte de una literatura de resistencia, un símbolo de la población más desfavorecida.

Es un hecho que la imaginación humana ha logrado una gran capacidad de adaptación. Sobrepasó, a veces en condiciones terribles, tiempos de colonización, de esclavitud, de deportación, de olvido, de cárcel, de aniquilación y exterminio, también de prohibiciones lingüísticas. Por eso, rehabilitar el imaginario popular, reivindicar una pedagogía de la imaginación, al lado de la cultura del razonamiento, es una necesidad vital.

La literatura popular y la literatura infantil tendrían que aparecer en la escuela como las dos caras de una misma moneda, como los dos caminos que conducen a un único escenario: el desarrollo lúdico y afectivo de la lengua y de la literatura. Quizás no podamos entregar a los niños un mundo libre de pesadillas y de conflictos. Quizás desaparezcan los lugares hermosos y verdes. Pero con la defensa del imaginario que aún puede transformar el mundo, estaremos ofreciéndoles, todavía por mucho tiempo, la palabra creadora. No hay que escoger ningún camino, tampoco hay que llamar a ninguna puerta. Sólo hay que atreverse y entrar, como hizo la maravillosa Alicia en aquel espejo…

Through The Looking Glass, de Kenneth Rougeau

6 oct 2009

Digital storytelling: contar na escola

[Recoméndase ler Os relatos do mundo, pois esta nova entrada é a súa continuación.]

Ao final da Idade Media, a palabra escrita e as artes da escritura pasaron á imprenta e xeraron o libro impreso. Por iso falouse da galaxia Gutemberg, o descubridor europeo da imprenta. Utilizando ese avance, a palabra milenaria dos contos populares foi convertida en signo tipográfico e letra impresa, entre outros escritores, polo francés Charles Perrault e os irmáns alemáns Jacob e Wilhem Grimm. Máis tarde, o folclorista ruso Vladimir Propp caracterizou aos relatos tradicionais. E dixo que existía unha tendencia á uniformidade nese tipo de narracións, con independencia da súa orixe, como se todos os contos procedesen dunha mesma Scherezade.

Así chegamos ao último escenario comunicativo, o da época presente. É unha galaxia lingüística que talvez habería que cualificar como multimedia. Trátase da galaxia do noso tempo, que naceu co cine mudo e coa primeira emisión radiofónica, e que agora está definitivamente inmersa na televisión, no ordenador, nas redes sociais de Internet, no son e na imaxe dixital. Por esa razón, na escola actual teriamos que recoñecer unha evidencia. Na cultura da caza, os nenos xogaban con arcos e frechas. Nunha sociedade da información, deberán xogar coa información

Will Lion

A pesar de que estamos nunha galaxia multimedia e electrónica, a través do conto popular prodúcese un perpetuo retorno ás nosas raíces máis básicas. Descóbrese en moitas narracións audiovisuais, tamén nos xogos para ordenador e as novas consolas. Incluso un famoso director de cine, George Lucas, iniciou cada unha das películas da súa serie futurista Stars Wars xogando cunha antiga expresión:

Hai moito tempo, nunha galaxia moi, moi afastada…

Usando agora as ferramentas narrativas da Web 2.0 (aquí haberá unha selección delas), a escola debe seguir imaxinando historias. Porque na mente infantil os contos funcionan como pequenas fábricas de comprensión. E neste tempo pódese reforzar esa comprensión mediante a interacción que ofrecen as utilidades do digital storytelling ou narrativa dixital. Son eficaces ferramentas para as artes da linguaxe e o xogo coa información, como as que xa presentamos: PhotoPeach, Tar Heel Reader, Tikatok, BombayTV, Tag Galaxy, Bookr pimpampum, Stripgenerator, etc. Pero esta listaxe non está completa, aínda quedan outras aportacións, e seguro que novos e mellores descubrimentos.

Will Lion

Como afirmou o escritor e profesor Gabriel Janer Manila, a cultura xorde, sen dúbida, do xogo, e o neno que xoga é un neno que se transforma. Por tanto, se consideramos á escritura como un xogo especial e reflexivo, a construción de historias na mente, a elaboración e escritura de contos, será unha actividade que incidirá en todos os aspectos da aprendizaxe escolar.

En relación a iso, a escritora Marguerite Duras contou que escribir é unha maneira de construír soños, e que cando escribes transformas a realidade. Actualmente ese cambio parece máis posible, pois temos os recursos creativos de Internet para contar as nosas historias, a través da interactividade e a colaboración.

Contar e compartir a información, esa é a forza da narrativa dixital.

23 sept 2009

Os relatos do mundo

A partir dunha época, que algúns chamaron a infancia da humanidade, o conto empezou a transformarse en algo moi semellante a un arquivo de datos e de testemuñas. Era como un ADN cultural. Unha información inconsciente e hereditaria para se adaptar a un mundo que en todo momento resultaba impredicible. Naceu desta forma o primeiro escenario da linguaxe: a palabra oral e emigrante, que se difundía pola superficie da Terra axudada polo desprazamento das comunidades humanas primitivas.

Con razón pódese denominar a esa época remota como a galaxia Scherezade. Trátase da heroína dunha famosa colección de relatos orientais que salvou a súa vida narrando ducias de contos a un malvado sultán.

Esta primeira galaxia da linguaxe, o seu escenario oral, representou o nacemento do conto popular e dunha gran parte do imaxinario do folclore. Por medio da palabra falada, aquela Scherezade e os seus ascendentes, e tamén todos os narradores que viñeron despois, inventaron a Carapuchiña a vermella e ao pequeno Polgariño. Contaron a historia dunha princesa que durmiu un longo sono de máis de cen anos, e falaron dun cabalo chamado Buligán, das aventuras de Brancaflor, e incluso dunha estraña gaita que facía que todos bailasen coa súa música…

Ilustrador: Jesús Escudero Cuadrado

Así, o escritor Roland Barthes, nun famoso artigo titulado Introdución ao análise estrutural dos relatos, puido escribir o seguinte:

“Baixo as súas case infinitas formas, o relato está presente en todas as épocas, en todos os lugares, en todas as sociedades; o relato empeza coa historia mesma da humanidade; non hai, nunca houbo un pobo sen relato […] Todas as clases, todos os grupos humanos teñen os seus relatos, e moi a miúdo eses relatos disfrútanos en común homes de culturas diferentes, incluso opostas: o relato rise da boa e da mala literatura: internacional, transhistórico, transcultural, o relato está aí como a vida”.

5 jul 2009

Bodhisattva no metro

Segundo a enciclopedia Wikipedia, a palabra bodhisattva é un termo propio do budismo. Refírese a alguén embarcado no camiño do Buda de maneira significativa. É un composto de bodhi (supremo coñecemento, iluminación) e sattva (ser). Así pois fai referencia a un ser que está na procura da suprema iluminación. Como o protagonista deste vídeo, por exemplo…

(Grazas, Marcelo Maluf)

1 jul 2009

Chatwin y su moleskine

El escritor y viajero Bruce Chatwin, autor de En la Patagonia, usaba siempre los cuadernos moleskine para anotar las impresiones de sus viajes. Muchos escritores y dibujantes usaron estos míticos cuadernos, pero estuvieron a punto de desaparecer. Por suerte, una nueva aventura empresarial los rescató y la marca Moleskine pudo escapar del olvido. Aunque tuvo que pagar un precio: ser un objeto más de consumo.

Algunos artistas utilizan todavía los cuadernos moleskine, como Craig Frazier, que es un ilustrador norteamericano. Una muestra de su trabajo aparece en este moleskine virtual.

Moleskine de Craig Frazier 

(vía Nosololibros)

4 may 2009

Un nuevo cuento de hadas

En el Proyecto de unidad global-Un nuevo cuento de hadas, Sami Awad, fundador y director palestino de la organización The Holy Land Trust, dice:

El desafío es situarse en una base que no existe y aceptar que el futuro es vacío y vano. El desafío es hacer aquello que honre y respete a cada individuo que vive sobre esta tierra. Con sus historias, identidades y relatos, y con el respeto por los mismos, crear un futuro al cual mirarán y pensarán: "no pertenezco a este mundo, pero quisiera ser parte de él y ampliaré mi propia identidad personal y mi sistema de creencias para pertenecer a este nuevo cuento, a esta nueva narrativa".

Eso hacen los líderes, narran cuentos de hadas y nosotros debemos crear un nuevo cuento de hadas para el pueblo de esta tierra que será tan inspirador que todos querrán unirse. Desde ya que muchos se opondrán, muchos se burlarán, te ridiculizarán, te ignorarán, te combatirán, y luego tú ganas. Y creo que lo grandioso de la afirmación de Gandhi es que, al final, tú ganas. Podría haber dicho que ellos te ridiculizan, te ignoran, te combaten y que ellos pierden, ellos, ellos, ellos, pero al final, dijo "tú ganas". Y no hay perdedores en la creación de esta narrativa.

Para mí, se trata de volver a la esencia de esta tierra. La llamamos Tierra Santa. Todos nos sentimos conectados a esta tierra en el espíritu y la religión y no se puede negar la conexión que todos tienen con esta tierra. No podemos afirmar que Jerusalén se nombra sólo unas pocas veces en el Corán, y más veces en la Torá, y que eso significa que tenemos más derecho sobre esta tierra. En cada identidad hay un fuerte reclamo por esta tierra y una gran conexión.

La premisa de la narrativa del futuro debe basarse en el reconocimiento de que todos los que vivimos en esta tierra tenemos los mismos derechos. Los palestinos deben reconocer y respetar que los judíos tienen el mismo derecho a vivir en esta tierra. La comunidad judía debe reconocer y respetar que los musulmanes y los cristianos tienen el mismo derecho a habitar esta tierra.

En mi opinión, no se trata de una solución política que proponga la creación de un estado, o dos, o diez. En última instancia, lo que propongo es que no haya fronteras entre los estados del mundo. No obstante, si para lograr el objetivo principal se debe pasar por un proceso de dos estados que ayude a edificar la confianza y el respeto mutuo entre las personas y no lleve a la división y a la separación, apoyo esa idea. Si la solución es crear un solo estado en el que haya igualdad, respeto y dignidad para todos dentro de un sistema político de un estado que ayude a transformarnos en una visión global más amplia, también lo apoyaría.

Todo lo que necesitamos para comprometernos, para movilizarnos, incluso crear una narrativa para esta tierra, debe formar parte de una narrativa más amplia, la narrativa global que todos estamos buscando.

Related Posts with Thumbnails